Een verslaving kan steeds meer invloed krijgen op je gezondheid, relaties, werk en dagelijks leven. Stoppen met alcohol, drugs, medicijnen of verslavend gedrag kan dan een belangrijke stap zijn. Toch is afkicken niet simpelweg een kwestie van wilskracht of besluiten om vanaf vandaag niets meer te gebruiken.
Hoe iemand veilig kan stoppen, hangt onder meer af van het middel, de gebruikte hoeveelheid, de gebruiksduur, de lichamelijke gezondheid en eerdere stoppogingen. Daarom is het verstandig om eerst met een huisarts of gespecialiseerde verslavingszorg te bespreken welke aanpak veilig en passend is.
Wat betekent afkicken?
Met afkicken wordt meestal de periode bedoeld waarin iemand stopt met een verslavend middel en het lichaam aan die verandering moet wennen. In de zorg wordt dit lichamelijke proces ook wel detoxificatie genoemd.
Tijdens deze periode kunnen ontwenningsverschijnselen ontstaan. Welke klachten optreden en hoe ernstig ze zijn, verschilt per persoon en per middel. Mogelijke klachten zijn:
- slecht slapen;
- zweten of trillen;
- misselijkheid en buikklachten;
- hoofdpijn;
- angst of onrust;
- prikkelbaarheid;
- somberheid;
- hartkloppingen;
- concentratieproblemen;
- een sterk verlangen naar het middel.
De oorspronkelijke gedachte dat ontwenningsklachten altijd binnen één of twee weken verdwijnen, klopt niet. Sommige klachten zijn kortdurend, terwijl andere lichamelijke of psychische klachten langer kunnen aanhouden.
Waarom je niet altijd zelfstandig moet stoppen
Bij sommige middelen kan plotseling stoppen ernstige of zelfs levensgevaarlijke ontwenningsverschijnselen veroorzaken. Dit risico bestaat onder andere bij zware afhankelijkheid van alcohol, GHB en bepaalde kalmerings- of slaapmiddelen.
Het Trimbos-instituut adviseert mensen die bij het stoppen met alcohol ontwenningsverschijnselen krijgen om professionele hulp van de huisarts of verslavingszorg te zoeken. Ook Apotheek.nl waarschuwt dat benzodiazepinen niet zonder overleg in één keer gestopt mogen worden.
Neem daarom eerst contact op met een arts wanneer je:
- dagelijks of in grote hoeveelheden gebruikt;
- eerder ernstige ontwenningsklachten hebt gehad;
- meerdere middelen of medicijnen combineert;
- zwanger bent;
- lichamelijke of psychische aandoeningen hebt;
- medicijnen wilt afbouwen;
- bang bent dat zelfstandig stoppen niet veilig is.
Een arts of behandelaar kan beoordelen welke risico’s er zijn en of medische begeleiding noodzakelijk is.
Welke vormen van begeleiding zijn er?
Er bestaat geen afkickmethode die voor iedereen werkt. Na een intake wordt bekeken welke behandeling aansluit bij de persoonlijke situatie.
Ambulante begeleiding
Bij een ambulante behandeling blijft iemand thuis wonen en zijn er regelmatig afspraken met een arts, psycholoog of andere behandelaar. Deze aanpak kan geschikt zijn wanneer de medische risico’s beperkt zijn en er thuis voldoende rust en ondersteuning aanwezig is.
De behandelaar kan helpen bij het herkennen van moeilijke momenten, het veranderen van gewoonten en het voorkomen van terugval.
Medisch begeleid afbouwen
Bij bepaalde medicijnen of middelen kan een arts een persoonlijk afbouwschema opstellen. De hoeveelheid wordt dan gecontroleerd en stapsgewijs aangepast. Hoe snel dat gebeurt, verschilt per middel en persoon.
Maak nooit zelf een afbouwschema op basis van algemene informatie op internet. Een schema dat voor de ene persoon geschikt is, kan voor iemand anders te snel of juist onnodig langzaam zijn.
Meer gespecialiseerde informatie over hulp bij een medicijnverslaving kan helpen om het onderwerp bespreekbaar te maken. Bespreek veranderingen in voorgeschreven medicatie altijd met de behandelend arts of apotheker.
Klinische detoxificatie
Soms is tijdelijke opname in een kliniek nodig. Dat kan het geval zijn bij ernstige lichamelijke afhankelijkheid, eerdere complicaties, een instabiele thuissituatie of psychische problemen die extra toezicht noodzakelijk maken.
Tijdens een klinische detoxificatie is professionele begeleiding beschikbaar en kunnen lichamelijke en psychische klachten worden gevolgd. Een opname is geen mislukking, maar kan juist de veiligste manier zijn om de eerste fase van herstel door te komen.
Medicijnen tijdens het afkicken
Bij sommige vormen van afhankelijkheid kan een arts tijdelijk medicijnen voorschrijven om ontwenningsverschijnselen of medische risico’s te beperken. Dat betekent niet dat medicatie bij iedere behandeling nodig of geschikt is.
Welke medicatie wordt gebruikt, hoelang dat gebeurt en hoe deze vervolgens wordt afgebouwd, is een medische beslissing. Gebruik nooit medicijnen van iemand anders en verander niet zelfstandig de voorgeschreven dosering.
Afkicken bij een gedragsverslaving
Niet iedere verslaving draait om een stof. Ook gokken, gamen of bepaald online gedrag kan problematisch en dwangmatig worden. Bij een gedragsverslaving is meestal geen lichamelijke detoxificatie nodig zoals bij alcohol of medicijnen.
De behandeling kan zich onder andere richten op:
- het herkennen van situaties die het gedrag uitlokken;
- het beperken van toegang tot geld, apps of websites;
- het aanleren van andere manieren om met spanning om te gaan;
- gesprekken met een psycholoog of verslavingsdeskundige;
- ondersteuning van familie of andere naasten;
- het behandelen van bijkomende problemen zoals angst of depressie.
Ook hierbij geldt dat alleen stoppen vaak moeilijker is dan herstel met passende begeleiding.
Afkicken is pas het begin van herstel
Wanneer een middel uit het lichaam is verdwenen, is de verslaving niet automatisch voorbij. Gewoonten, stress, sociale contacten en onderliggende psychische klachten kunnen opnieuw behoefte aan het middel of gedrag oproepen.
Een vervolgbehandeling kan helpen om:
- persoonlijke risicosituaties te herkennen;
- een terugvalplan te maken;
- dagelijkse structuur op te bouwen;
- relaties te herstellen;
- met stress en emoties om te gaan;
- onderliggende psychische klachten te behandelen;
- steun van naasten op een gezonde manier te organiseren.
Een terugval betekent niet dat de volledige behandeling mislukt is. Het is wel een belangrijk signaal om opnieuw contact op te nemen met een behandelaar en het herstelplan bij te stellen.
Hoe zet je de eerste stap?
Je hoeft niet eerst volledig zeker te weten of er sprake is van een verslaving. Twijfel of bezorgdheid is al voldoende reden om advies te vragen.
Een eerste stap kan zijn:
- Schrijf op wat je gebruikt en hoe vaak.
- Noteer welke gevolgen je in het dagelijks leven merkt.
- Bespreek je zorgen met iemand die je vertrouwt.
- Maak een afspraak met de huisarts of verslavingszorg.
- Stop niet plotseling wanneer er mogelijk lichamelijke afhankelijkheid bestaat.
Via https://www.cacnverslavingszorg.nl/ kun je meer lezen over professionele hulp en verschillende vormen van verslavingszorg.
Wanneer is direct hulp nodig?
Neem direct contact op met een huisarts, huisartsenpost of verslavingszorg bij ernstige ontwenningsverschijnselen, verwardheid, hallucinaties, toevallen, hevig trillen of snel verslechterende lichamelijke klachten. Bel bij direct levensgevaar 112.
Heb je gedachten aan zelfdoding? Bel dan gratis met 0800-0113 of neem via 113 Zelfmoordpreventie contact op met de hulplijn of chat. Deze hulp is dag en nacht bereikbaar.
Herstellen van een verslaving kan zwaar zijn, maar je hoeft het niet alleen te doen. Met een veilige aanpak, professionele begeleiding en steun uit je omgeving wordt de kans op duurzaam herstel groter.
Lees ook
- Gezondheidstips voor een fitter, sterker en energieker leven
- Wellnessgeuren die stress écht verlagen
