Door Emily Faber
Emily Faber werkt deze zomer als vakantiekracht in de ouderenzorg. In dit persoonlijke verhaal vertelt ze wat het werken met ouderen met dementie haar leerde over aandacht, samenwerking en waardering voor de zorg.
De dag waarop alles veranderde
15 maart 2020. Ik denk dat veel mensen zich die dag nog goed kunnen herinneren. Scholen, horeca en sportclubs moesten hun deuren sluiten vanwege de snelle verspreiding van het coronavirus. Hoewel de maatregelen eraan zaten te komen, voelde het onwerkelijk.
Ik was toen ongeveer vijftien jaar en zat voor de televisie naar het nieuws te kijken. In andere landen zagen we ziekenhuizen vollopen en ook in Nederland nam het aantal besmettingen toe. In de weken en maanden daarna kregen we thuisonderwijs, bleven veel winkels dicht en werd afstand houden onderdeel van het dagelijks leven.
Kort daarvoor vertelde een lerares mij nog dat het waarschijnlijk maar een griepje was. De scholen zouden volgens haar echt niet sluiten. Niet veel later bleek hoe anders de werkelijkheid was.
Tijdens de coronaperiode ontstond veel waardering voor mensen die in de zorg werkten. We klapten voor hen en spraken over zorgmedewerkers als helden. Inmiddels lijkt het dagelijks leven weer grotendeels op dat van vóór corona. Maar daarmee lijkt soms ook onze bijzondere aandacht voor de zorg te zijn verdwenen.
Dat vind ik opvallend. Want de zorg is nog altijd onmisbaar.
Waarom de zorg ons allemaal aangaat
We hebben zorg niet alleen nodig wanneer er een crisis uitbreekt. Iedere dag vertrouwen mensen op medewerkers in ziekenhuizen, huisartsenpraktijken, verpleeghuizen, de geestelijke gezondheidszorg, thuiszorg en allerlei andere zorginstellingen.
Tegelijkertijd staat de sector onder druk. Er is een tekort aan medewerkers en veel zorgprofessionals hebben te maken met een hoge werkdruk. Ook agressie door patiënten, bewoners of bezoekers komt regelmatig voor.
Tijdens de coronaperiode stonden we massaal achter de zorg. Waarom lukt het ons niet om die waardering blijvend vast te houden?
Door mijn vakantiewerk ontdekte ik pas echt hoeveel de zorg van mensen vraagt. Maar ik zag ook hoeveel mooie momenten het werk kan opleveren.
Mijn eerste weken in de ouderenzorg
Sinds begin juni werk ik als vakantiekracht bij een zorginstelling voor ouderen. Ik werk op een woongroep waar mensen met dementie wonen. Zij eten, slapen en leven daar en nemen er deel aan gezamenlijke activiteiten.
De afgelopen weken werkte ik er ongeveer dertig uur per week. In het begin moest ik erg wennen. Toen ik solliciteerde, wist ik nog niet dat ik op een afdeling voor mensen met dementie terecht zou komen.
Op mijn eerste werkdag hielp ik direct een oudere man met eten, omdat hij dat niet meer zelfstandig kon. Dat raakte mij. Eigenlijk raakte de hele omgeving mij.
Toen ik die dag thuiskwam, dacht ik dat ik het werk niet zou kunnen volhouden. Ik moest huilen en vroeg me af of ik er niet te gevoelig voor was. Toch wilde ik doorzetten. Ik had mij aangemeld en wilde het een eerlijke kans geven.
Ook het overlijden van bewoners maakte indruk. Het liet mij beseffen dat achter iedere bewoner een compleet leven schuilgaat, vol herinneringen, relaties en belangrijke gebeurtenissen.
Leren kijken naar de mens
Ik werkte als helpende naast de woonondersteuners. Ik hielp met het voorbereiden van maaltijden, bracht drinken rond, ondersteunde bij activiteiten en probeerde gesprekken met de bewoners te voeren.
In het begin zag ik vooral wat de bewoners niet meer konden of niet meer wisten. Hoe langer ik er werkte, hoe meer ik juist de mensen achter de dementie begon te zien.
Een vrouw vertelde mij vol liefde over haar voorliefde voor dieren en muziek. Ze vertelde regelmatig hetzelfde verhaal, maar haar enthousiasme was iedere keer oprecht.
Tijdens een wandeling door de tuin bleek een man nog ontzettend veel over planten te weten. Met een andere bewoner liep ik de polonaise tijdens een muziekbingo. Een vrouw vertelde mij dat ik heel lief was en vroeg nieuwsgierig of ik al een vriendje had.
Dat waren kleine momenten, maar voor mij waren ze heel waardevol.
Ik leerde dat omgaan met mensen met dementie in de basis niet zo anders is dan omgaan met andere mensen. Iedereen heeft behoefte aan geduld, aandacht, respect en liefde.
Ook moeilijke momenten horen bij het werk
Niet ieder moment was gemakkelijk. Soms werd iemand boos of kreeg ik een vervelende opmerking wanneer iets niet snel genoeg ging.
Ik leerde dat gedrag mede veroorzaakt kan worden door de ziekte, verwarring, angst of frustratie. Daardoor kon ik bepaalde opmerkingen beter loslaten en minder persoonlijk nemen.
Dat betekent overigens niet dat agressie tegen zorgmedewerkers normaal gevonden moet worden. Medewerkers moeten veilig kunnen werken en steun krijgen wanneer een situatie uit de hand loopt.
Juist daarom is een goed team zo belangrijk. Je moet op elkaar kunnen vertrouwen, ervaringen kunnen delen en weten dat een collega naast je staat wanneer iets moeilijk wordt.
Samen vorm je een team
Mijn mooiste herinneringen ontstonden niet alleen met de bewoners, maar ook met mijn collega’s en de andere vakantiekrachten.
We hebben veel gelachen, maar voerden ook persoonlijke gesprekken. Ik zag hoe enthousiast en liefdevol sommige collega’s met de bewoners omgingen. Daar kon ik veel van leren.
Een klein gebaar kan al veel betekenen. Na een dienst gaf een collega mij eens een boks om te laten merken dat we het samen goed hadden gedaan. Op zo’n moment voelde ik dat ik echt onderdeel van een team was.
Werken in de zorg doe je nooit helemaal alleen. Iedereen draagt iets bij en juist door samen te werken, kun je de bewoners de aandacht en ondersteuning geven die ze nodig hebben.
Muziek bracht iedereen samen
Mijn allermooiste moment ontstond toen ik spontaan besloot om met de bewoners te gaan zingen.
Oh! Carol van Neil Sedaka bleek favoriet, maar ook liedjes van André Hazes, ABBA en bekende Nederlandse meezingers kwamen voorbij. Ik stond in de huiskamer te zingen en zag hoe bewoners begonnen mee te zingen en zelfs mee te dansen.
Even leek niemand bezig te zijn met wat niet meer lukte. Er was alleen muziek, herkenning en plezier.
Dat vond ik geweldig.
Muziek kan herinneringen oproepen en mensen bereiken op een manier die met een gewoon gesprek soms niet lukt. Voor mij was het een van de leukste dagen van mijn vakantiewerk.
Het liet ook zien hoeveel vreugde er nog aanwezig is in een zorginstelling. Die momenten krijgen naar mijn idee veel te weinig aandacht.
De zorg is meer dan zwaar werk
Wanneer we over werken in de zorg praten, gaat het vaak over personeelstekorten, hoge werkdruk en moeilijke omstandigheden. Dat zijn serieuze problemen die niet verzwegen moeten worden.
Maar de zorg bestaat ook uit mooie gesprekken, onverwachte grapjes, muziek, vertrouwen en oprechte dankbaarheid.
Door alleen de zware kanten te laten zien, kunnen mensen het gevoel krijgen dat werken in de zorg uitsluitend moeilijk is. Mijn ervaring is anders. Het werk kan zwaar en emotioneel zijn, maar het kan tegelijkertijd ontzettend betekenisvol zijn.
Je kunt aan het einde van een dienst naar huis gaan met het gevoel dat je voor iemand echt iets hebt betekend.
Ook zonder zorgopleiding kun je bijdragen
Je hoeft niet per se in de zorg te werken om iets voor een ander te betekenen. Bij de organisatie waar ik werk, komen ook vrijwilligers langs. Zij wandelen met bewoners, maken een praatje, zingen samen of helpen bij een activiteit.
Een paar uur persoonlijke aandacht kan al veel verschil maken.
Misschien kun je als vrijwilliger helpen bij een zorginstelling in je omgeving. Misschien heb je een familielid, buur of kennis die wel wat extra gezelschap kan gebruiken. Ook meer begrip en waardering tonen aan mensen die in de zorg werken, is belangrijk.
We hebben de zorg nodig, net zoals we alle mensen nodig hebben die onze samenleving iedere dag draaiende houden.
Blijvende waardering voor de zorg
Tijdens de coronaperiode lieten we massaal zien dat we achter de zorg stonden. Die waardering zou niet alleen tijdens een crisis zichtbaar moeten zijn.
Laten we aandacht blijven houden voor de mensen die zorg geven én voor de mensen die zorg ontvangen. Laten we luisteren naar hun ervaringen, werken aan betere omstandigheden en ook de mooie kanten van de zorg blijven vertellen.
Samen kunnen we misschien niet direct alle problemen oplossen. Maar we kunnen wel beginnen met aandacht, respect en betrokkenheid.
Laten we samen een hart vormen voor de zorg. Niet tijdelijk, maar blijvend.
Bronnen
- Rijksoverheid – Nieuwe berekening laat zien: zorgakkoorden kunnen personeelstekort flink verminderen
- NOS – Agressie in de zorg blijft ondanks maatregelen groot probleem
