Door Emily Faber
Al zolang ik me kan herinneren, ben ik erg bezig met de wereld om me heen.
Waarom doen mensen wat ze doen?
Waarom hebben mensen verdriet?
Waarom reageren mensen soms op een bepaalde manier?
En waarom lijkt de één ergens makkelijk mee om te kunnen gaan, terwijl hetzelfde bij iemand anders veel harder binnenkomt?
Zelf voelde ik als kind al veel aan. Dat uitte zich soms zelfs lichamelijk, bijvoorbeeld in buikpijn. Op de basisschool wist ik daar nog helemaal niet goed mee om te gaan.
Op de middelbare school werd dat eigenlijk nog sterker.
Ik merkte emoties bij anderen snel op en mensen leken ook te voelen dat ze hun verhaal bij mij kwijt konden.
Dat vond ik ergens heel bijzonder.
Maar soms werd het ook veel.
Als mensen jou hun verhaal vertellen
Vanaf de brugklas vertelden klasgenoten mij persoonlijke dingen.
Over scheidingen thuis.
Onzekerheid.
Eenzaamheid.
Problemen met zichzelf.
Sommige verhalen gingen veel verder. Ik hoorde over depressieve gevoelens en kreeg ook verhalen over zelfbeschadiging te horen.
Voor iemand die zelf nog jong is, kunnen zulke verhalen behoorlijk zwaar zijn.
Ik wilde graag helpen.
Misschien zelfs té graag.
Want als iemand vertelt dat hij of zij pijn heeft, wil je iets doen. Je wilt dat oplossen.
Alleen kon ik dat natuurlijk niet.
En juist omdat ik al die verhalen zo aantrok, merkte ik uiteindelijk dat het ook iets met míj deed.
Dat is één van de redenen waarom ik dit artikel wilde schrijven.
Niet omdat ik denk dat ik de oplossing heb voor mentale problemen bij jongeren.
Die heb ik niet.
Maar wel omdat ik inmiddels heb geleerd hoe belangrijk het kan zijn dat mensen zich gezien en gehoord voelen.
Veel jongvolwassenen voelen zich mentaal niet goed
Mijn persoonlijke ervaringen staan niet op zichzelf.
Uit de Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024 van het RIVM en de GGD’en blijkt dat slechts ongeveer de helft van de 16- tot en met 25-jarigen de eigen mentale gezondheid als goed of zeer goed beoordeelt.
35 procent noemt de eigen mentale gezondheid matig en 14 procent ervaart die als slecht of zeer slecht.
Ook stress en prestatiedruk komen veel voor.
43 procent van de jongvolwassenen geeft aan zich vaak of heel vaak gestrest te voelen. Studie en school worden daarbij het vaakst genoemd als bron van stress. Daarnaast ervaart 56 procent regelmatig of vaak prestatiedruk.
Dat vind ik heftige cijfers.
Zeker omdat achter ieder percentage echte mensen zitten.
Mensen met een studie.
Een bijbaan.
Vrienden.
Familie.
Plannen.
En soms ook zorgen waar de buitenwereld nauwelijks iets van merkt.
Er bestaat niet één oorzaak
Er wordt veel gesproken over de vraag waarom zoveel jongeren mentale problemen ervaren.
Sociale media worden vaak genoemd.
Net als prestatiedruk, onzekerheid over de toekomst, eenzaamheid, geldzorgen en maatschappelijke onrust.
Maar mentale gezondheid is ingewikkelder dan één oorzaak aanwijzen.
Het Trimbos-instituut benadrukt bijvoorbeeld dat zowel individuele als omgevingsfactoren invloed hebben op mentale gezondheid en dat die factoren elkaar kunnen versterken.
Ook sociale media zijn niet simpelweg goed of slecht.
Voor sommige jongeren bieden ze contact, steun en verbondenheid. Voor anderen kunnen ze bijvoorbeeld sociale vergelijking, onrust of problematisch gebruik versterken.
Dat onderscheid vind ik belangrijk.
Want zeggen dat “de telefoon” de oorzaak is van mentale problemen is veel te simpel.
Verbinding blijft belangrijk
Wat mij persoonlijk wel opvalt, is hoe groot de behoefte aan verbinding kan zijn.
Jongeren willen ergens bij horen.
Ze willen vrienden.
Erkenning.
Iemand met wie ze kunnen praten.
Dat geldt natuurlijk niet alleen voor jongeren. Mensen zijn sociale wezens.
En daarom geloof ik dat we als samenleving ook zelf iets kunnen betekenen.
Niet als vervanging van psychologen, artsen of andere professionele hulp.
Maar gewoon als mens.
Soms begint het met één vraag
Ik denk dat we vaker naar elkaar mogen omkijken.
Een keer vragen:
“Hoe gaat het eigenlijk echt met je?”
En vervolgens ook luisteren naar het antwoord.
Dat klinkt misschien heel klein.
Maar soms zijn kleine dingen helemaal niet zo klein.
Een klasgenoot betrekken bij een gesprek.
Iemand begroeten.
Een berichtje sturen.
Merken dat iemand stil is en vragen of alles goed gaat.
Samen lachen.
Of iemand gewoon laten weten dat je hem of haar ziet.
Dat lost een depressie natuurlijk niet op.
En ernstige psychische problemen vragen vaak professionele hulp.
Maar menselijke aandacht kan wel degelijk verschil maken in hoe iemand zich op dat moment voelt.
Niet iedereen die stil is, wil alleen zijn
Dat heb ik zelf vaak verkeerd ingeschat.
Je ziet iemand stil zitten en denkt misschien:
die wil met rust gelaten worden.
Iemand kijkt nors en je denkt:
die is gewoon onaardig.
Iemand reageert kort en je denkt:
wat een vervelend persoon.
Maar je weet eigenlijk nooit precies wat er achter gedrag zit.
Misschien speelt er thuis iets.
Misschien voelt iemand zich onzeker.
Misschien heeft diegene slecht nieuws gehad.
Of misschien is iemand inderdaad gewoon even niet gezellig.
Dat kan natuurlijk ook.
We hoeven gedrag niet altijd goed te praten.
Maar we kunnen wel proberen iets minder snel te oordelen.
Iedereen heeft een verhaal
Dat is waarschijnlijk één van de belangrijkste dingen die ik tijdens mijn middelbareschooltijd heb geleerd.
Iedereen heeft een verhaal.
En ervaringen hebben invloed op hoe mensen reageren.
De ene persoon wordt onzeker van buitensluiting.
Een ander wordt boos.
Weer iemand trekt zich terug.
En iemand anders probeert juist extra hard aansluiting te zoeken.
Dat betekent niet dat alles wat iemand doet daarmee automatisch goed is.
Mensen blijven verantwoordelijk voor hun gedrag.
Maar begrijpen waar gedrag vandaan zou kunnen komen, is iets anders dan het goedkeuren.
En soms maakt dat kleine beetje begrip het makkelijker om menselijk te blijven reageren.
Ik wilde vroeger te veel helpen
Ik weet inmiddels ook dat er een grens zit aan wat je voor iemand anders kunt doen.
Toen ik jonger was, voelde ik mij soms bijna verantwoordelijk voor de problemen die mensen met mij deelden.
Alsof ik hun psycholoog moest zijn.
Dat was ik natuurlijk helemaal niet.
En achteraf gezien was dat voor niemand goed.
Luisteren naar iemand is iets anders dan verantwoordelijkheid dragen voor iemands mentale gezondheid.
Dat onderscheid heb ik moeten leren.
Je kunt betrokken zijn.
Je kunt iemand steunen.
Je kunt vragen hoe het gaat.
Maar bij ernstige problemen mag en moet je professionele hulp erbij betrekken.
Je hoeft het niet alleen op te lossen.
Sterker nog: dat kun je vaak helemaal niet.
Aardigheid is geen behandeling, maar wel waardevol
Ik geloof nog steeds heel sterk in iets eenvoudigs:
aardigheid kost weinig.
Een vriendelijk woord geneest geen psychische aandoening.
Een glimlach haalt geen depressie weg.
En even luisteren is geen vervanging voor therapie.
Maar dat maakt die dingen niet waardeloos.
We leven soms zo snel.
Studie.
Werk.
Telefoon.
Afspraken.
Verplichtingen.
Alles moet door.
Daardoor kunnen we vergeten dat degene naast ons óók een heel leven heeft waar wij niets van weten.
Soms kan een klein gebaar precies op een moeilijk moment komen.
Mentale gezondheid is breder dan zorg alleen
Goede geestelijke gezondheidszorg is ontzettend belangrijk.
Maar mentale gezondheid gaat breder dan alleen hulp krijgen op het moment dat iemand vastloopt.
Ook school, werk, financiële zekerheid, sociale contacten, thuissituatie, prestatiedruk en de omgeving waarin iemand leeft spelen een rol.
Daarom denk ik dat preventie en verbinding óók aandacht verdienen.
Niet omdat daarmee alle mentale problemen verdwijnen.
Dat zou veel te eenvoudig zijn.
Maar wel omdat een omgeving waarin mensen zich veilig, verbonden en gezien voelen een betere basis biedt dan een omgeving waarin iedereen vooral met zichzelf bezig is.
Iemand zien
Als ik terugdenk aan de verhalen die mensen mij door de jaren heen hebben verteld, blijft één ding hangen.
Veel mensen wilden helemaal niet dat ik hun probleem oploste.
Ze wilden hun verhaal kwijt.
Ze wilden dat iemand luisterde.
Dat iemand niet meteen oordeelde.
Dat iemand even bleef zitten.
Misschien moeten we daar beginnen.
Niet bij de gedachte dat wij de problemen van een ander moeten oplossen.
Maar bij aandacht.
Bij nieuwsgierigheid.
Bij verbinding.
Bij iemand daadwerkelijk zien.
Want mentale gezondheid is ingewikkeld.
Maar menselijkheid hoeft dat niet altijd te zijn.
Soms begint het gewoon met de vraag: hoe gaat het met je?
Bronnen
- RIVM – Resultaten Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024
- RIVM – Blijvende zorgen over mentale gezondheid jongvolwassenen
- Trimbos-instituut – Sociale media en mentale gezondheid
- Trimbos-instituut – Prestatiedruk en schoolstress
Heb je zelf psychische klachten of maak je je zorgen om iemand anders? Bespreek dit met iemand die je vertrouwt, je huisarts of een andere professionele hulpverlener. Bij gedachten aan zelfdoding kun je in Nederland 24/7 anoniem contact opnemen met 113 Zelfmoordpreventie via 113.nl of 0800-0113.
Lees ook van Emily Faber
Emily Faber schrijft voor verschillende websites binnen het IFmedia-netwerk over persoonlijke ontwikkeling, gezondheid, maatschappij, studie en haar eigen ervaringen.
- Studeren kan je leren: waarom omwegen soms precies goed zijn
- Stress en lichamelijke klachten: hoe psyche en lichaam samenwerken
- Gezonder ouder worden: wat wetenschap en persoonlijke verhalen ons leren
- Werken met ouderen met dementie
- Politiek begint met luisteren naar de samenleving
- Juist onze verschillen maken Europa interessant
- Waarom lezen jong en oud dichter bij elkaar brengt
- Van grottekening tot Donald Duck: de geschiedenis van het stripverhaal
- De keerzijde van roem: wat het podium met artiesten doet
Vind je onze artikelen handig?
Voeg Gezondheids-plaza.nl toe als voorkeursbron in Google en zie onze artikelen vaker terug in Google.
