Wat gebeurt er wanneer iemand iets heeft meegemaakt dat nauwelijks onder woorden te brengen is? En wat als verbeelding de enige manier wordt om met een ondraaglijke werkelijkheid te kunnen leven?
In de filosofische roman De oogst van omgekapte bomen van Okke Wisse staan deze vragen centraal. Hoofdpersoon Alain Holtkamp keert getraumatiseerd terug uit Noord-Afghanistan. Jaren later wordt hij opnieuw geconfronteerd met de gebeurtenissen daar. Er knapt iets in hem, waarna hij zijn levenspartner mishandelt en wordt veroordeeld tot een gevangenisstraf en tbs.
Het boek is fictie en biedt geen medische uitleg over trauma of psychose. Toch maakt het op indringende wijze voelbaar hoe trauma, eenzaamheid, schuld en psychotische verbeelding met elkaar verweven kunnen raken.
Trauma laat zich niet altijd in woorden vangen
Een traumatische ervaring behoort niet automatisch tot het verleden zodra het gevaar voorbij is. Herinneringen, gevoelens en lichamelijke reacties kunnen blijven doorwerken. Voor iemand die zelf niet zoiets heeft meegemaakt, kan het moeilijk zijn om zich voor te stellen hoe ontwrichtend dat is.
Dat was ook mijn ervaring tijdens het lezen van De oogst van omgekapte bomen. Het is verschrikkelijk wat Alain heeft meegemaakt. Zijn gedachten staan soms ver van mijn eigen gedachten af. Juist doordat hij zelf aan het woord is, krijg je als lezer toegang tot een belevingswereld die anders waarschijnlijk gesloten zou blijven.
De roman probeert niet alles logisch te verklaren. Sommige ervaringen zijn misschien te groot, te pijnlijk of te chaotisch om in een duidelijke volgorde te vertellen. Auteur Okke Wisse verwoordt dat in ons interview als volgt:
“Het diepste trauma van het leven valt niet onder woorden te brengen, maar lift wel in stilte op onze woorden en ons zwijgen mee.”
Die gedachte vormt een belangrijke sleutel tot het verhaal. Ook wanneer iemand zwijgt, kan het verleden aanwezig blijven.
De tbs als vergrootglas van de samenleving
Okke Wisse werkte jarenlang als algemeen geestelijk verzorger in de Van der Hoevenkliniek in Utrecht. In zijn werk ontmoette hij mensen die aan de rand van de samenleving terecht waren gekomen, onder wie oorlogsveteranen en oorlogsslachtoffers.
Volgens Wisse kan de tbs worden gezien als een vergrootglas:
“Dat wat in de samenleving en de wereld aan de orde is, is uitvergroot en heftiger aanwezig in de tbs.”
De grote vragen die in een tbs-kliniek naar voren komen, bestaan dus ook daarbuiten. Hoe gaan mensen om met schuld? Wanneer wordt iemand als dader gezien en wanneer als slachtoffer? Kunnen beschadiging en verantwoordelijkheid naast elkaar bestaan? En hoe herstel je de verbinding met anderen als er iets onherstelbaars is gebeurd?
In de roman is Alain zowel een getraumatiseerd mens als iemand die zelf ernstig geweld heeft gebruikt. Zijn verleden verklaart zijn daad niet volledig en maakt die ook niet goed. Wisse laat die ongemakkelijke tegenstelling bewust bestaan.
Als lezer kun je begrip voelen voor Alains beschadiging en tegelijkertijd schrikken van wat hij heeft gedaan. Die twee reacties hoeven elkaar niet uit te sluiten.
Vrijheidsberoving is ook verbindingsberoving
Gevangenschap wordt officieel aangeduid als vrijheidsberoving. Volgens Okke Wisse gaat de pijn van opsluiting echter verder. Hij gebruikt daarvoor het treffende woord ‘verbindingsberoving’.
Iemand verliest niet alleen de vrijheid om te gaan en staan waar hij wil. Ook het gewone contact met anderen verdwijnt grotendeels. De wereld buiten de gevangenis gaat verder, terwijl degene binnen de muren steeds verder uit beeld kan raken.
Voor Alain wordt zijn isoleercel een ‘crypte’. Vanuit die afgesloten ruimte schrijft hij brieven aan ‘de sjamaan’. Het schrijven biedt hem een vorm van contact, zelfs wanneer niet altijd duidelijk is waar werkelijkheid ophoudt en verbeelding begint.
Verbinding hoeft in het verhaal niet uitsluitend uit een daadwerkelijk gesprek te bestaan. Ook brieven, herinneringen, gedichten en de gedachte aan een ander kunnen tijdelijk voorkomen dat iemand volledig in zichzelf verdwijnt.
Wanneer verbeelding bescherming biedt
Psychotische verbeelding speelt een centrale rol in het boek. Okke Wisse beschouwt die verbeelding niet uitsluitend als een stoornis. Op onze vraag of ze als ziekte, bescherming of overleving moet worden gezien, antwoordt hij:
“Het is het alle drie. Veel vormen van psychotische verbeelding zijn normaal, in bepaalde omstandigheden. We verbeelden ons wat af! Maar als de psychotische verbeelding ons in een isolement brengt, wordt het een stoornis.”
In de roman kan de verbeelding Alain helpen om een pijnlijke waarheid op afstand te houden. Tegelijkertijd bestaat het gevaar dat hij daardoor verder geïsoleerd raakt.
Dat levert een ingewikkelde vraag op: wanneer helpt een innerlijke wereld iemand om te overleven en wanneer maakt diezelfde wereld werkelijk contact met anderen onmogelijk?
Het boek geeft daarop geen klinisch of eenduidig antwoord. Het toont vooral hoe dun de grens kan worden wanneer iemand door trauma, schuld en eenzaamheid wordt overspoeld.
De gedichten als aanklacht en hoop
In zijn cel ontvangt Alain op wonderbaarlijke wijze gedichten van een Afghaanse vrouw. Volgens Wisse hebben deze gedichten meerdere functies:
“Ze vormen aan de ene kant een aanklacht en bieden anderzijds hoop.”
De gedichten geven een vrouw een stem in een wereld waarin mannen nog steeds vaak de macht hebben. Tegelijkertijd vertegenwoordigen ze de kracht van verbinding tegenover polarisatie. Ze herinneren Alain eraan dat buiten zijn eigen pijn ook andere verhalen en ervaringen bestaan.
Daarmee bieden de gedichten geen eenvoudige oplossing, maar wel een opening. Taal kan tekortschieten, maar woorden kunnen ook een brug naar een ander vormen.
Ruimte voor herstel
Het verhaal van Alain is zwaar. Toch blijft de lezer aan het einde niet uitsluitend achter met uitzichtloosheid. Na alles wat hij heeft meegemaakt, ontstaat er voorzichtig ruimte voor herstel en verbinding.
Dat past bij de betekenis die Okke Wisse zelf aan de titel De oogst van omgekapte bomen geeft. Er kan veel worden afgebroken, maar iets goeds kan soms lang bewaard blijven en later opnieuw tot leven worden gewekt.
Herstel betekent in deze roman niet dat het verleden wordt uitgewist. Wat gebeurd is, blijft onderdeel van Alain. De hoop ligt eerder in de mogelijkheid dat beschadiging niet het enige is wat van een mens overblijft.
Een roman die anders laat kijken
De oogst van omgekapte bomen laat zien hoe moeilijk het is om eenvoudige grenzen te trekken tussen slachtoffer en dader, waarheid en verbeelding, ziekte en bescherming.
Het boek heeft mij vooral geraakt doordat ik tijdelijk werd meegenomen in gedachten die sterk verschillen van mijn eigen gedachten. Ik kon me niet altijd voorstellen wat er in Alain omging, maar juist die afstand maakte zijn verhaal intrigerend.
Literatuur kan ervaringen zichtbaar maken zonder ze volledig te verklaren. Deze roman nodigt uit om verder te kijken dan een daad, diagnose of veroordeling, zonder de verantwoordelijkheid van de dader weg te nemen.
Wie meer wil weten over het verhaal, de schrijfstijl en de totstandkoming van het boek, kan ook onze uitgebreide recensie en het interview met Okke Wisse op Wijhoudenvanlezen.nl lezen.
Over het boek
- Titel: De oogst van omgekapte bomen
- Auteur: Okke Wisse
- Uitgever: Uitgeverij Noordboek
- Uitvoering: paperback
- Aantal pagina’s: 128
- ISBN: 9789464715446
- Verschijningsdatum: september 2026
Bekijk De oogst van omgekapte bomen bij bol.com.
Dit artikel bespreekt trauma en psychotische verbeelding vanuit een literaire en filosofische invalshoek. Het is niet bedoeld als medische informatie of als vervanging van professionele hulp.
Vind je onze artikelen handig?
Voeg Gezondheids-plaza.nl toe als voorkeursbron in Google en zie onze artikelen vaker terug in Google.
Voor de artikelen over dit boek ontving IFmedia van Uitgeverij Noordboek een recensie-exemplaar. Dit heeft geen invloed gehad op onze inhoudelijke beoordeling. Dit artikel bevat een affiliatelink. Als je via deze link iets bestelt, kan Gezondheids-plaza.nl een kleine vergoeding ontvangen. Jij betaalt hiervoor niets extra.
