Door Emily Faber
Emoties zitten niet alleen in je hoofd
Al sinds de oudheid proberen mensen te begrijpen wat emoties met ons doen.
Vroeger werden gevoelens en lichamelijke ervaringen vaak verklaard vanuit religie of spiritualiteit. Tegenwoordig weten we dankzij wetenschappelijk onderzoek veel meer over de manier waarop onze hersenen, zenuwen, hormonen en spieren reageren op stress en emoties.
Toch vind ik het interessant om te kijken naar wat mensen vroeger al opmerkten.
Een aantal jaar geleden verdiepte ik mij bijvoorbeeld behoorlijk in chakra’s. Ik merkte namelijk dat ik op bepaalde momenten druk of spanning op bepaalde plekken in mijn lichaam voelde en wilde begrijpen waar dat vandaan kwam.
Zo kwam ik terecht bij de chakraleer.
Chakra’s zijn onderdeel van spirituele tradities en hun bestaan als fysieke of anatomische structuren is wetenschappelijk niet aangetoond. Toch zette die zoektocht mij wel aan het denken over een vraag die tegenwoordig juist heel interessant is:
waarom voelen emoties soms zo lichamelijk?
Een brok in je keel bestaat echt
We gebruiken allerlei uitdrukkingen waarin emoties en het lichaam met elkaar verbonden worden.
Een last op je schouders.
Vlinders in je buik.
Trillende handen van de zenuwen.
Een brok in je keel.
Je hart dat sneller gaat kloppen wanneer je schrikt.
Dat zijn niet alleen maar mooie uitdrukkingen.
Emoties en stress kunnen daadwerkelijk lichamelijke reacties veroorzaken.
De American Psychological Association beschrijft dat stress verschillende systemen in het lichaam beïnvloedt. Onder andere spieren, ademhaling, hart en bloedvaten, het zenuwstelsel en het spijsverteringsstelsel kunnen reageren wanneer iemand stress ervaart.
Dat vind ik fascinerend.
Want iets wat begint als spanning, angst of verdriet kan dus echt voelbaar worden in je lichaam.
Waarom spannen je spieren zich aan?
Een duidelijk voorbeeld is spierspanning.
Wanneer we stress ervaren, spannen onze spieren zich automatisch aan. Dat is onderdeel van de natuurlijke stressreactie van ons lichaam.
Bij kortdurende stress is dat niet meteen een probleem. Zodra de spanning voorbij is, ontspannen de spieren normaal gesproken weer.
Maar wanneer stress langer aanhoudt, kan die spanning ook langer blijven bestaan. Dat kan bijvoorbeeld bijdragen aan nek-, schouder- of hoofdpijn. De Mayo Clinic noemt spierpijn en spierspanning dan ook als mogelijke lichamelijke verschijnselen van stress.
Misschien komt daar ook onze uitdrukking een zware last op je schouders dragen vandaan.
Niet omdat zorgen letterlijk op onze schouders worden opgeslagen, maar omdat spanning daar wel degelijk voelbaar kan zijn.
En die brok in je keel dan?
Dat gevoel herken ik zelf heel goed.
Op emotionele momenten heb ik soms letterlijk het gevoel dat er iets in mijn keel zit.
Vroeger koppelde ik dat vanuit mijn interesse in chakra’s aan het keelchakra. Tegenwoordig kijk ik daar genuanceerder naar.
Een brokgevoel in de keel kan verschillende oorzaken hebben. Spierspanning, stress en angst kunnen hierbij een rol spelen, maar bijvoorbeeld ook lichamelijke oorzaken zoals reflux.
Dat betekent dus niet dat een onuitgesproken emotie letterlijk ergens in je keel wordt opgeslagen.
Wat wel kan gebeuren, is dat je lichaam reageert op de emotionele spanning die je ervaart.
En dát vind ik eigenlijk minstens zo bijzonder.
Mijn eigen ervaring
Ik heb in mijn eigen leven meerdere momenten gehad waarop ik merkte dat mijn lichamelijke gevoelens veranderden zodra ik mij veiliger of meer ontspannen voelde.
Soms kwamen emoties die ik eerder weinig ruimte had gegeven ineens veel sterker naar boven.
Dat voelde soms ook lichamelijk.
Een brok in mijn keel.
Spanning.
Of juist een enorme ontlading.
Vroeger dacht ik sneller: dit is mijn chakra.
Nu denk ik eerder: mijn lichaam en mijn emoties reageren blijkbaar op elkaar.
Dat is natuurlijk mijn persoonlijke ervaring en geen bewijs voor een spirituele theorie. Maar het heeft me wel geleerd om beter te letten op wat er in mijn lichaam gebeurt.
Wat hebben chakra’s hier dan mee te maken?
Ik vind spiritualiteit nog steeds interessant.
De chakraleer beschrijft verschillende energiecentra in het lichaam en koppelt die aan bepaalde lichamelijke en emotionele thema’s.
Wetenschappelijk zijn deze energiecentra niet aangetoond zoals bijvoorbeeld organen, zenuwen of spieren dat wel zijn.
Dat betekent alleen niet dat ik alles wat ik uit die periode heb geleerd waardeloos vind.
Voor mij was het vooral een manier om na te denken over mijn lichaam en emoties.
Ik begon mijzelf vragen te stellen.
Waar voel ik spanning?
Wanneer ontstaat die?
Wat gebeurde er daarvoor?
Wat voel ik eigenlijk?
Dat soort vragen kunnen waardevol zijn, ook zonder dat je gelooft dat chakra’s letterlijk bestaan.
Soms brengt een spirituele gedachte je gewoon op een vraag waar de wetenschap vervolgens een heel andere verklaring voor heeft.
En juist dat vind ik interessant.
Stress kan zich op veel manieren laten voelen
Stress is waarschijnlijk een van de duidelijkste voorbeelden van de verbinding tussen onze psyche en ons lichaam.
Stress kan zich onder andere uiten in:
- hoofdpijn;
- spierspanning of pijn;
- vermoeidheid;
- slaapproblemen;
- veranderingen in eetlust;
- maag- of darmklachten;
- een gejaagd gevoel;
- hartkloppingen of zweten.
Niet iedereen ervaart stress natuurlijk op dezelfde manier.
De één krijgt vooral buikpijn.
De ander merkt het aan zijn schouders.
Weer iemand anders slaapt slecht of wordt sneller prikkelbaar.
De American Psychological Association noemt stress daarom zowel een psychologische als lichamelijke reactie die bijna ieder systeem in het lichaam kan beïnvloeden.
Je lichaam vertelt je iets, maar stelt geen diagnose
Hier zit voor mij wel een belangrijk verschil.
Naar je lichaam luisteren kan nuttig zijn.
Als ik merk dat mijn schouders voortdurend gespannen zijn of dat ik heel onrustig ben, kan ik mij afvragen of ik misschien te veel van mezelf vraag.
Maar dat betekent niet dat iedere lichamelijke klacht automatisch door emoties of stress wordt veroorzaakt.
Hoofdpijn kan stress zijn.
Maar hoofdpijn kan ook tientallen andere oorzaken hebben.
Buikpijn kan bij spanning horen.
Maar er kan ook lichamelijk iets aan de hand zijn.
Daarom vind ik het belangrijk om niet te denken: het zit vast tussen mijn oren of dit komt gewoon door een emotie.
Wanneer lichamelijke klachten aanhouden, ernstig zijn of je zorgen baren, is het verstandig om ze medisch te laten beoordelen.
Psyche en lichaam zijn geen twee aparte werelden
Wat ik vooral uit mijn zoektocht heb meegenomen, is dat lichaam en psyche veel sterker met elkaar samenwerken dan ik vroeger dacht.
We spreken vaak alsof het twee aparte dingen zijn.
Een lichamelijke klacht.
Een psychische klacht.
Maar ons zenuwstelsel, onze hormonen, onze hersenen en ons lichaam zijn voortdurend met elkaar in contact.
Wanneer je schrikt, reageert je lichaam.
Wanneer je verdrietig bent, kun je huilen.
Wanneer je zenuwachtig bent, kunnen je handen trillen.
Wanneer je langdurig gespannen bent, kunnen je spieren zich aanspannen.
Dat zijn geen mysterieuze reacties.
Het is ons lichaam dat reageert op wat we meemaken.
Jezelf leren kennen
Ik vind het daarom interessant om steeds beter te leren herkennen hoe mijn eigen lichaam reageert.
Wat gebeurt er als ik gespannen ben?
Waar merk ik dat als eerste?
Wat helpt mij om weer tot rust te komen?
En zijn er emoties die ik misschien probeer weg te drukken?
Ik denk niet dat we ieder lichamelijk gevoel helemaal hoeven te analyseren. Dat kan juist weer onrust geven.
Maar af en toe bewust stilstaan bij wat je voelt, kan wel helpen om jezelf beter te leren kennen.
Dat heb ik zelf in ieder geval moeten leren.
We weten veel, maar nog lang niet alles
Hoe meer ik over psychologie en het menselijk lichaam lees, hoe fascinerender ik het vind.
We weten tegenwoordig ontzettend veel meer dan mensen honderden of duizenden jaren geleden.
Tegelijkertijd blijven er genoeg vragen over.
Dat betekent voor mij niet dat iedere oude of spirituele verklaring automatisch waar is.
Wel vind ik het interessant dat mensen door de geschiedenis heen steeds opnieuw hebben geprobeerd te begrijpen waarom verdriet, angst, liefde en stress niet alleen gedachten zijn, maar ook lichamelijk voelbaar kunnen zijn.
Daar hoeft eigenlijk niets bovennatuurlijks aan te zijn.
Het menselijk lichaam is al bijzonder genoeg.
Leren luisteren zonder alles te verklaren
Mijn eigen interesse begon ooit bij chakra’s.
Nu kijk ik daar anders naar dan een paar jaar geleden.
Ik weet dat chakra’s niet wetenschappelijk zijn bewezen en ik zou lichamelijke klachten niet meer automatisch vanuit zo’n verklaring proberen te begrijpen.
Maar die interesse heeft mij wel iets gebracht.
Ik ben beter gaan opletten hoe mijn lichaam reageert wanneer ik gespannen, verdrietig, zenuwachtig of juist ontspannen ben.
En misschien is dat uiteindelijk de belangrijkste les.
Je hoeft niet voor ieder gevoel meteen een verklaring te hebben.
Soms kun je gewoon beginnen met luisteren.
Niet omdat je lichaam altijd precies vertelt wat er aan de hand is, maar omdat lichaam en psyche onmiskenbaar met elkaar samenwerken.
En hoe beter we die samenwerking begrijpen, hoe beter we misschien ook onszelf leren begrijpen.
Bronnen
- American Psychological Association – Stress effects on the body
- American Psychological Association – Stress
- Mayo Clinic – Stress symptoms: effects on your body and behavior
Lees ook van Emily Faber
- Waarom lezen jong en oud dichter bij elkaar brengt
- Werken met ouderen met dementie
- De keerzijde van roem: wat het podium met artiesten doet
- Politiek begint met luisteren naar de samenleving
- Van grottekening tot Donald Duck: de geschiedenis van het stripverhaal
Vind je onze artikelen handig?
Voeg Gezondheids-plaza.nl toe als voorkeursbron in Google en zie onze artikelen vaker terug in Google.
